Gipuzkoa

Bertsolaritzaren Transmisioa

Bertsolaritzaren “transmisioa” kontzeptuak zera adierazten du: belaunaldiz belaunaldi bertso jarduna geroratzea. Bertsolaritza gure ondorengoei transmititzea, katea eten gabe. Bizi-bizirik irauteak zaharberritzea eskatzen du: bertsolaritzaren ekosistema osoa birsortzea. Ziurtatzea gaur eta bihar ere ez direla faltako bertsolariak, ez saio antolatzaileak, gai-jartzaileak, bertso irakasleak, kazetariak, entzuleak. Beraz, bertsolaritzaren transmisioaz ari garela, mugimenduko agente guztien harrobiaz ari gara. Zer egin sor daitezen.

Bertsolaritzako agenteak

Hizkuntza gutxituak biziberritzeko xedez (transmisio lanean, beraz), hiztun komunitatearen barruan hiztun tipoak bereizi zituen J. M. Sánchez Carrión Txepetxek, bakoitzak betetzen duen funtzioa zein den argitzeko, eta sisteman nola eragin hobeto ulertzeko. Hala, komunitatearen bihotzean “hiztun osoak” kokatu zituen: hizkuntza egunerokoan erabiltzeaz gain kulturalki ere lantzen dutenak, hizkuntza garatuz eta espazio berrietara hedatuz.

Bertsolaritzara etorrita, mugimenduaren nukleoa, bihotza, bertsolariek osatzen dute, eta bertsolaritzan eragiten duten gainerako agente aktiboek (antolatzaileak, gai-jartzaileak, bertso irakasleak, kazetariak, ikertzaileak). Haiek dira bertsolaritzaren motorra, haiek elikatzen dute sistema, eta haietan dago mugimendua birsortzeko indarra.

Hiztun komunitatean bezalaxe, bertsolaritza mugimenduan ere agente guztiak dira beharrezkoak: bakoitzak bere funtzioa du, eta kontua ez da agente mota bataren ala bestearen aldeko hautua egitea. Alabaina, transmisioan egiten dugun lana ahalik eta eraginkorrena izan dadin, bertsolaritzan ere nahitaezkoa dugu agente bakoitzak betetzen duen lekuaz kontziente izatea, estrategiak ondo diseinatzeko. Parametro kuantitatiboez gain parametro kualitatiboak ere baliatzeaz ari gara. Bertsolariak eta agente aktiboak kopuruz gutxiago sortuko dira beti zaleak baino, baina kualitatiboki mugimenduari ematen diotenagatik, gutxiengo horretan ere inbertitu beharra dago.

Ekosistema bere osotasunean da, beraz, transmisioaren xede taldea: zalego multzo zabala eta agente aktiboen nukleoa. Horiek sortzeko, harrobia hiru eremutan lantzen da.

Harrobia lantzeko hiru eremuak

  • Hezkuntza arautua: zaleen harrobi

Ikastetxeetan bertsolaritza klaseak emanez, betekizun hauxe du lan eremu honek: gizarte zabalak bertsolaritzaren berri izatea (oinarrizko ezagutza bat izatea) eta ahalik eta kopuru handiena zaletzea.

  •  Bertso eskolak: bertsolarien eta agente aktiboen harrobi

Zaleen artean, bertso munduan sartzeko irrika piztu zaienei erantzuten die lan eremu honek. Haurrak zein helduak izan daitezke bertso eskoletako partaide, eta bertsotan egiteko elkartzen dira. Transmisioaren zutabea bertso eskolak dira, bertso-eskoletatik irteten baitira bertsolariak eta agente aktiboak (antolatzaileak, gai-jartzaileak eta gainerakoak). Mugimenduaren nukleoa, indar birsortzailea duen giza taldea, bertso eskolek sortzen dute.

  • Jarduera osagarriak: zaleen, bertsolarien, agente aktiboen indargarri

Bultzada emateko ekintzak dira: hezkuntza arautuan zein bertso eskoletan egiten den lanari bultzada ematen dioten jarduera puntualak. Bertso saio, asteburu pasa, lehiaketa, ikastaro berezi eta gisakoez ari gara. Jarduera osagarrien bidez bete daitezkeen funtzioak, besteak beste, hauexek dira:

- Hezkuntza arautuan zaletu diren haurrak bertso-eskolara joateko motibatzea.

- Bertso eskolan bat-batean ikasi dutenak jendaurrean kantatzen trebatzea.

- Harremanak sustatzea, bertso mugimenduari gehiago lotuz.

- Bertsogintzan sakontzeko motibazioan eragitea.

Agenda

2019-09-21 Ordizia Txapelketa

Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa. Final-zortzirenak

2019-09-21 Aizarnazabal Jaialdia

Sanmielak. Bertso jaialdia

2019-09-22 Zumaia Txapelketa

Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa. Final-zortzirenak

2019-09-27 Eibar Berezia

Bertso jaialdi musikatua

Agenda osoa

BDB gaur

2016-07-30 Algorta

Amets Arzallus, Arrate Illaro Etxebarria, Sebastian Lizaso, Iker Zubeldia

S. Lizaso
Bertsolaria saio denetan
ahalegintzen da benetan
urtean zehar eta udaran
haseran buruhaustetan
ta sentimendu bikoitza ohi da
sarri herriko festetan:
osagarriak gera batzutan
betegarriak bestetan. (bis)

A.Illaro
Baina festetan gauza politak
izaten dira gehienak
nik estimatzen ditut aurrean
izaten ditugun denak
baina badira pertsona batzuk
nire ustetan onenak
kriston ajea izanda ere
huts egiten ez dutenak. (bis)

I. Zubeldia
Etxetik irten goizean eta
abitzen naiz tirri-tarra
badakizue bizimodu hau
degula golfo xamarra.
Igo oholtzara eta agurra
hor sortzen da zoritxarra
bertsoarekin nahiko lan ez ta
mikroai heldu beharra. (bis)

A. Arzallus 
Eta batzutan tonbolaren  bat
panpin eta erregali
beste batzutan petardo batzuk
haur batzuk goruntz bidali.
Bertsolariak isiltasuna
nahi du bertsotan irauli
isiltasunik ez dagonean
ezin da ezer itzuli. (bis)

S. Lizaso
Gaur bezelaxe nunahitan ohi da
entzule talde fidela
beste batzuek gelditzen dira
paseatzen doazela.
Nahiz eta ohartu gure esanik
ulertzen ez digutela
guri begira gelditzen dira
hontza trenari bezela. (bis)

A.Illaro
Joan eta inork ez entzutea
badakit zer den ondo nik
eta badakit nor egoten den
sarri egin barik lorik.
Lehenengo rondan gauza onik nik
ez dut ez entzun askorik
baina Algortan ez da izaten
kexatzeko motiborik. (bis)

I. Zubeldia
Gauza txarrak dauzka ta gauza onak
nola bata ta bestea
dena ez degu beti alaia
ta dana ez da tristea
ez da erreza errepidean
honuntzaino iristea
baina ederra da etorri ta zai
zaudetela ikustea. (bis)

A. Arzallus 
Festa giroak arretarekin
badu arazo sakona
kolapsatuta daude gainera
Bilbo, Donosti, Baiona
aipatu dugu paseokoen
geldirik ezin egona.
Hainbeste gauz txar ta gu bertsotan
zerbait badu oso ona. (bis)

Lekuona, Manuel

Hil 1987-07-30

Baliarrainen eman zien hasiera apaizbideko ikasketei (1904). Gasteizko apaizgaitegian burutu zituen bere ikasketak 1915ean. 1916an eman zuen meza berria. Gasteizko Apaizgaitegiko euskara irakaslea iz...

Zabaleta Lekuona, Juan (1894-1950)

Hil 1950-07-30

Monika Galarragarekin 1922an ezkondua. Eskolan bi urte besterik ez zituen egin, baina ikasteko izugarrizko gogoa ekarri zuen txikitandik. Mahaian ere irakurtzen jarduten zen. Belar-txortenak hautsi e...

Maitatua sobera I / Uharte jauregia I

Bertso hauek UMORE EDERRIAN izeneko doinuan ere kantatu izan dira Ikus. Mariya 31; Unatua heldu naiz¿dakar izenburu Pedro Joan Etxamendi luzaidetarrak Auspoa 288 doinu bildukako 60 garrenean.