Gipuzkoa

Bertsolaritzaren Transmisioa

Bertsolaritzaren “transmisioa” kontzeptuak zera adierazten du: belaunaldiz belaunaldi bertso jarduna geroratzea. Bertsolaritza gure ondorengoei transmititzea, katea eten gabe. Bizi-bizirik irauteak zaharberritzea eskatzen du: bertsolaritzaren ekosistema osoa birsortzea. Ziurtatzea gaur eta bihar ere ez direla faltako bertsolariak, ez saio antolatzaileak, gai-jartzaileak, bertso irakasleak, kazetariak, entzuleak. Beraz, bertsolaritzaren transmisioaz ari garela, mugimenduko agente guztien harrobiaz ari gara. Zer egin sor daitezen.

Bertsolaritzako agenteak

Hizkuntza gutxituak biziberritzeko xedez (transmisio lanean, beraz), hiztun komunitatearen barruan hiztun tipoak bereizi zituen J. M. Sánchez Carrión Txepetxek, bakoitzak betetzen duen funtzioa zein den argitzeko, eta sisteman nola eragin hobeto ulertzeko. Hala, komunitatearen bihotzean “hiztun osoak” kokatu zituen: hizkuntza egunerokoan erabiltzeaz gain kulturalki ere lantzen dutenak, hizkuntza garatuz eta espazio berrietara hedatuz.

Bertsolaritzara etorrita, mugimenduaren nukleoa, bihotza, bertsolariek osatzen dute, eta bertsolaritzan eragiten duten gainerako agente aktiboek (antolatzaileak, gai-jartzaileak, bertso irakasleak, kazetariak, ikertzaileak). Haiek dira bertsolaritzaren motorra, haiek elikatzen dute sistema, eta haietan dago mugimendua birsortzeko indarra.

Hiztun komunitatean bezalaxe, bertsolaritza mugimenduan ere agente guztiak dira beharrezkoak: bakoitzak bere funtzioa du, eta kontua ez da agente mota bataren ala bestearen aldeko hautua egitea. Alabaina, transmisioan egiten dugun lana ahalik eta eraginkorrena izan dadin, bertsolaritzan ere nahitaezkoa dugu agente bakoitzak betetzen duen lekuaz kontziente izatea, estrategiak ondo diseinatzeko. Parametro kuantitatiboez gain parametro kualitatiboak ere baliatzeaz ari gara. Bertsolariak eta agente aktiboak kopuruz gutxiago sortuko dira beti zaleak baino, baina kualitatiboki mugimenduari ematen diotenagatik, gutxiengo horretan ere inbertitu beharra dago.

Ekosistema bere osotasunean da, beraz, transmisioaren xede taldea: zalego multzo zabala eta agente aktiboen nukleoa. Horiek sortzeko, harrobia hiru eremutan lantzen da.

Harrobia lantzeko hiru eremuak

  • Hezkuntza arautua: zaleen harrobi

Ikastetxeetan bertsolaritza klaseak emanez, betekizun hauxe du lan eremu honek: gizarte zabalak bertsolaritzaren berri izatea (oinarrizko ezagutza bat izatea) eta ahalik eta kopuru handiena zaletzea.

  •  Bertso eskolak: bertsolarien eta agente aktiboen harrobi

Zaleen artean, bertso munduan sartzeko irrika piztu zaienei erantzuten die lan eremu honek. Haurrak zein helduak izan daitezke bertso eskoletako partaide, eta bertsotan egiteko elkartzen dira. Transmisioaren zutabea bertso eskolak dira, bertso-eskoletatik irteten baitira bertsolariak eta agente aktiboak (antolatzaileak, gai-jartzaileak eta gainerakoak). Mugimenduaren nukleoa, indar birsortzailea duen giza taldea, bertso eskolek sortzen dute.

  • Jarduera osagarriak: zaleen, bertsolarien, agente aktiboen indargarri

Bultzada emateko ekintzak dira: hezkuntza arautuan zein bertso eskoletan egiten den lanari bultzada ematen dioten jarduera puntualak. Bertso saio, asteburu pasa, lehiaketa, ikastaro berezi eta gisakoez ari gara. Jarduera osagarrien bidez bete daitezkeen funtzioak, besteak beste, hauexek dira:

- Hezkuntza arautuan zaletu diren haurrak bertso-eskolara joateko motibatzea.

- Bertso eskolan bat-batean ikasi dutenak jendaurrean kantatzen trebatzea.

- Harremanak sustatzea, bertso mugimenduari gehiago lotuz.

- Bertsogintzan sakontzeko motibazioan eragitea.

Agenda

2019-07-16 Donostia Lagun-artekoa

Arrantzale jubilatuei omenaldia bertsolariekin eta bertso bazkaria

2019-07-16 Donostia Plaza librea

Kaiko Karmengo jaiak. Bertso poteoa

2019-07-16 Donostia Berezia

Karmengo jaiak. Bertso eskolako gazteen emanaldia

2019-07-18 Zestoa Plaza librea

Karmengo jaiak. Bertsolari Gazteen IV. saioa

2019-07-19 Donostia Plaza librea

Zipotz jaiak. Bertsobermuteoa Txosna batzordearen eskutik

Agenda osoa

BDB gaur

1988-07-16 Alegia

Sebastian Lizaso, Iñaki Murua, Anjel Mari Peñagarikano, Millan Telleria

Lizaso
Lehen bi galduta hirugarrenak
bazedukan garrantzia,
horretarako pentsatu nuen
jendea preparatzia,
azken batean zaila nedukan
mutilak ateratzia,
irabazteko aski izan zan
Peña taldetik kentzia.
Murua
Futbol partido itxurazko bat
Antzuola horren jiran,
jende guzia han egona da
guri hegira dirdiran,
hiru gol guri sartu ziguten
gehiago zeizkan segiran,
portero nengon ni mundiala
honekin salbatu ziran.
Peñagarikano
Atzoko hortan irabazterik
ere ez zuten espero,
Telleria han zuten medio
eta Mutua portero,
beste taldean hemengo Felix
jarri zuten delantero,
irabaztea nola nahi dote
horrek jokatu ezkero?
Telleria
Igaz galdluta irabazteko
eraman gendun ametsa,
Pefia bankilun entrenadoreak
eman bait zion ezetza,
Maki zegon portero eta
ni ta Libero defentsa,
Realak ere irabazterik
atzo ez zezala pentsa.
Lizaso
Oso serio bezperatikan
hasi nintzaden agintzen,
akuilua astindu behar nun
ez zanari ahalegintzen,
ta Peña berriz osasunetik
ondo ez zaigu ibiltzen,
katarroakin golan usairik
nola ez duan aditzen.
Murua
Atzo Anjel Marik ez zun jokatu
hargatik geunden galako,
berak bate ez du jokatzen eta
besteen estorburako,
portero nintzan, lurrera salto,
katu baten antzerako,
gaur arratsean dei egin dit ne(r)i
Toshack-ek Realerako.
Peñagarikano
Ez zuten uste antolatzailek
lotu zituzten lazuan,
ta Telleria ezaguna da
Alegin eta auzuan,
hau bezelako moko zorrotzik
ez da Europa osuan,
behin despejatzen hasi zan eta
baloia zulatu zuan.
Telleria
Gola sartzerik ez da izaten
baloia hustu ta gero,
entrenadore jauna builaka
aritu zan ero-ero,
Muruan berri guk ez dakigu,
a zer nolako portero,
hiru alditan etzan zan hori
baloia pasa ta gero.
Lizaso
Nik hauen berri aldez aurretik
ikasi nuen propio,
deskantsurako txanpan botila
eman serio-serio,
hauen indarrak piztu ziraden
haren burbujen merio,
nere taldean ur bedeinkatu
horrek ez bait du balio.
Murua
Entrenatutzen pasatu degu
igande eta astea,
eta ekipo ona atera
zer nolako kontrastea,
zelebrea da urte batean
Peña jokoan ikustea,
despejatutzen hasi ta hautsi zun
porteriaren postea.
Peñagarikano
Ordu ta erdi igaro zuten
zailak bait dira nekatzen,
lehenen hiru gol eta gero sei
aspertu ginan kontatzen,
baldin Lizaso jarri balitza
medio estorbo jokatzen,
Udaletxeak bazuen lana
hango zuloak tapatzen.
Telleria
Peña bankilun egon zan eta
ez zuan jokatu noski,
entrenadore jaun honi berriz
gustatzen zaio whisky,
leo aitortu det porteroa (e)re
saltatutzen zala gaizki,
Zamoran gisan neuk jokatu nun
nere bigote ta guzi.

Urrutia Olazabal, Jose Kruz

Jaio 1885-07-16

Katalina Goenaga Iraolarekin 1909an ezkondua eta Doloren Viciano Sánchez-ekin 1912ean. Aita okina zuen. Hondarribiatik Errenteriara aldatu zen familia guztiarekin, eta otargintzan aritu zen. Aita horr...