Gipuzkoa

Bertsolaritzaren Transmisioa

Bertsolaritzaren “transmisioa” kontzeptuak zera adierazten du: belaunaldiz belaunaldi bertso jarduna geroratzea. Bertsolaritza gure ondorengoei transmititzea, katea eten gabe. Bizi-bizirik irauteak zaharberritzea eskatzen du: bertsolaritzaren ekosistema osoa birsortzea. Ziurtatzea gaur eta bihar ere ez direla faltako bertsolariak, ez saio antolatzaileak, gai-jartzaileak, bertso irakasleak, kazetariak, entzuleak. Beraz, bertsolaritzaren transmisioaz ari garela, mugimenduko agente guztien harrobiaz ari gara. Zer egin sor daitezen.

Bertsolaritzako agenteak

Hizkuntza gutxituak biziberritzeko xedez (transmisio lanean, beraz), hiztun komunitatearen barruan hiztun tipoak bereizi zituen J. M. Sánchez Carrión Txepetxek, bakoitzak betetzen duen funtzioa zein den argitzeko, eta sisteman nola eragin hobeto ulertzeko. Hala, komunitatearen bihotzean “hiztun osoak” kokatu zituen: hizkuntza egunerokoan erabiltzeaz gain kulturalki ere lantzen dutenak, hizkuntza garatuz eta espazio berrietara hedatuz.

Bertsolaritzara etorrita, mugimenduaren nukleoa, bihotza, bertsolariek osatzen dute, eta bertsolaritzan eragiten duten gainerako agente aktiboek (antolatzaileak, gai-jartzaileak, bertso irakasleak, kazetariak, ikertzaileak). Haiek dira bertsolaritzaren motorra, haiek elikatzen dute sistema, eta haietan dago mugimendua birsortzeko indarra.

Hiztun komunitatean bezalaxe, bertsolaritza mugimenduan ere agente guztiak dira beharrezkoak: bakoitzak bere funtzioa du, eta kontua ez da agente mota bataren ala bestearen aldeko hautua egitea. Alabaina, transmisioan egiten dugun lana ahalik eta eraginkorrena izan dadin, bertsolaritzan ere nahitaezkoa dugu agente bakoitzak betetzen duen lekuaz kontziente izatea, estrategiak ondo diseinatzeko. Parametro kuantitatiboez gain parametro kualitatiboak ere baliatzeaz ari gara. Bertsolariak eta agente aktiboak kopuruz gutxiago sortuko dira beti zaleak baino, baina kualitatiboki mugimenduari ematen diotenagatik, gutxiengo horretan ere inbertitu beharra dago.

Ekosistema bere osotasunean da, beraz, transmisioaren xede taldea: zalego multzo zabala eta agente aktiboen nukleoa. Horiek sortzeko, harrobia hiru eremutan lantzen da.

Harrobia lantzeko hiru eremuak

  • Hezkuntza arautua: zaleen harrobi

Ikastetxeetan bertsolaritza klaseak emanez, betekizun hauxe du lan eremu honek: gizarte zabalak bertsolaritzaren berri izatea (oinarrizko ezagutza bat izatea) eta ahalik eta kopuru handiena zaletzea.

  •  Bertso eskolak: bertsolarien eta agente aktiboen harrobi

Zaleen artean, bertso munduan sartzeko irrika piztu zaienei erantzuten die lan eremu honek. Haurrak zein helduak izan daitezke bertso eskoletako partaide, eta bertsotan egiteko elkartzen dira. Transmisioaren zutabea bertso eskolak dira, bertso-eskoletatik irteten baitira bertsolariak eta agente aktiboak (antolatzaileak, gai-jartzaileak eta gainerakoak). Mugimenduaren nukleoa, indar birsortzailea duen giza taldea, bertso eskolek sortzen dute.

  • Jarduera osagarriak: zaleen, bertsolarien, agente aktiboen indargarri

Bultzada emateko ekintzak dira: hezkuntza arautuan zein bertso eskoletan egiten den lanari bultzada ematen dioten jarduera puntualak. Bertso saio, asteburu pasa, lehiaketa, ikastaro berezi eta gisakoez ari gara. Jarduera osagarrien bidez bete daitezkeen funtzioak, besteak beste, hauexek dira:

- Hezkuntza arautuan zaletu diren haurrak bertso-eskolara joateko motibatzea.

- Bertso eskolan bat-batean ikasi dutenak jendaurrean kantatzen trebatzea.

- Harremanak sustatzea, bertso mugimenduari gehiago lotuz.

- Bertsogintzan sakontzeko motibazioan eragitea.

BDB gaur

2005-01-22 Zubieta

Miren Artetxe, Etxahun Lekue

E. Lekue:
Aurkeztua dut kartel eder hau
sinplea bezain txukuna
ta orain espero beste langile
danen baiezko erantzuna;
ez egiozu honi aurkitu
Miren bigarren zentzuna
honek ederto adierazten du
bertsoan biluztasuna. (bis)

M. Artetxe:
Kartel ederra aurkeztu duzu
zuzen eta eraginkor
biluztasunen harmoniaren
sinbolo tinko ta jator
ta saioaren sinbolo gisa
gizon bat ageri da hor;
bai, bai, librean izatekotan
gizona behar derrigor. (bis)

E. Lekue:
Kartel txukun bat aurkeztu eta
hara hemen tira-bira;
sinplea da ta ez zaitez jarri
hain urrutira begira;
jendean oso gustokoa da
hori argi dago tira...
Argi dago bai gaurko saiora
neska piloa etorri da. (bis)

M. Artetxe:
Full montyaren esperantzetan
etorri dira herabe
baina engaño bat iruditzen zait
ez al gabiltz nahiko grabe?
Gizon oso bat arren ta arren
biluztasunaren jabe;
bertsoa ez al da nahiko gogorra
potrorik azaldu gabe? (bis)

E. Lekue:
Potroen ikuspegi zabala
euki behar da bizitzan
eta ez dakit zu estuegi
hartzen ez ote zabiltzan.
Bertsolariak jarri nahi nitun
horixe dagoen gisan;
hori zen nire proposamena
baina ez dute nahi izan. (bis)

M. Artetxe: Egia esan ez dira izan
aurten proposamen anitz
tipo hau biluzik ta neska danak
baba eta ahoko bits
baina okerrena hara hauxe da
ta zinez egiten dut hitz
keja gehiago geneukakeela
emakumea izan balitz. (bis)

E. Lekue:
Nik egin dudan proposamenan
kontra agertu zara zu
neurri batean arrazoi duzu
ta egingo dizut kasu
baina halere duda batekin
hemen itxi nauzu aizu:
hainbeste keja, hainbeste keja
zuk zer proposatzen duzu? (bis)

M. Artetxe:
Zer proposatu, zer proposatu
hara hauxe da galdera!
Eta zuretzat erantzuntxo bat
zailegia edo ote da?
Proposamena hara zuzenki
ez gaiten joan gainbehera:
emakume bat, gizonezko bat
kartel berean batera. (bis)

E. Lekue:
Bada zuzena iruditzen zait
jarri duzun aitzakia
proposamena ere egin duzu
goitik behera egokia
eta onartu beharko danez
zuk esandako guztia
biluz daitezen hementxe eta
egin daigun argazkia. (bis)

M. Artetxe:
Argazki ederra aterako da
bai gu guztiok batzean;
egin dezagun hementxe bertan
edo hango baratzean;
egin dezagun propaganda bat
edo marketin antzean;
bueno hori bai argazkirako
ni Sebastianen atzean. (bis)

E. Lekue:
Argazki horrek sortu behar du
sekulako zalaparta!
Beharko dira hiru-lau Kursaal
eta jendea botata
baina gehiegi luzatzen gabiz
hemen Miren gure lata
azken batean Bertso Egunean
kartela gitxiena da-ta. (bis)

M. Artetxe:
Kartela gora kartela behera
bueltaka alperrik geunden
proposamenak atera dira
guztion artean hemen.
Hurrengo urteko horri begira
pentsa dezagun bederen
proposamenak onartzen dira
bertsozale.com-en. (bis)

Foley, John Miles

Jaio 1947-01-22

Massachusettseko Unibertsitatean doktoratua, ahozko tradizio konparatiboaren alorrean munduko aditu nagusitzat hartua izan da. Missouriko Unibertsitatean ahozko tradizioen ikerketa zentroa sortu zu...

Joan den urteko Santakruzetan / Aizu Xalbador ehizean dezu

Doinu honek esan genezake bi iturri dituela, aita Donostiarena bata, Joan den urteko bertsoz jantzia, eta bestea Auspoa 85 liburukoa, Aizu Xalbador eizean dezu bertsoz. Bigarren hau jaso genuen Bertsotan eta Doinutegian, gero izenburua Donostiarena jarri bagenion ere. Bi doinuak ez dira noski berdin berdinak, beti gertatzen den moduan, nahiz eta doinuaren enborra bat bera izan.