Gipuzkoa

Bertsolaritzaren Transmisioa

Bertsolaritzaren “transmisioa” kontzeptuak zera adierazten du: belaunaldiz belaunaldi bertso jarduna geroratzea. Bertsolaritza gure ondorengoei transmititzea, katea eten gabe. Bizi-bizirik irauteak zaharberritzea eskatzen du: bertsolaritzaren ekosistema osoa birsortzea. Ziurtatzea gaur eta bihar ere ez direla faltako bertsolariak, ez saio antolatzaileak, gai-jartzaileak, bertso irakasleak, kazetariak, entzuleak. Beraz, bertsolaritzaren transmisioaz ari garela, mugimenduko agente guztien harrobiaz ari gara. Zer egin sor daitezen.

Bertsolaritzako agenteak

Hizkuntza gutxituak biziberritzeko xedez (transmisio lanean, beraz), hiztun komunitatearen barruan hiztun tipoak bereizi zituen J. M. Sánchez Carrión Txepetxek, bakoitzak betetzen duen funtzioa zein den argitzeko, eta sisteman nola eragin hobeto ulertzeko. Hala, komunitatearen bihotzean “hiztun osoak” kokatu zituen: hizkuntza egunerokoan erabiltzeaz gain kulturalki ere lantzen dutenak, hizkuntza garatuz eta espazio berrietara hedatuz.

Bertsolaritzara etorrita, mugimenduaren nukleoa, bihotza, bertsolariek osatzen dute, eta bertsolaritzan eragiten duten gainerako agente aktiboek (antolatzaileak, gai-jartzaileak, bertso irakasleak, kazetariak, ikertzaileak). Haiek dira bertsolaritzaren motorra, haiek elikatzen dute sistema, eta haietan dago mugimendua birsortzeko indarra.

Hiztun komunitatean bezalaxe, bertsolaritza mugimenduan ere agente guztiak dira beharrezkoak: bakoitzak bere funtzioa du, eta kontua ez da agente mota bataren ala bestearen aldeko hautua egitea. Alabaina, transmisioan egiten dugun lana ahalik eta eraginkorrena izan dadin, bertsolaritzan ere nahitaezkoa dugu agente bakoitzak betetzen duen lekuaz kontziente izatea, estrategiak ondo diseinatzeko. Parametro kuantitatiboez gain parametro kualitatiboak ere baliatzeaz ari gara. Bertsolariak eta agente aktiboak kopuruz gutxiago sortuko dira beti zaleak baino, baina kualitatiboki mugimenduari ematen diotenagatik, gutxiengo horretan ere inbertitu beharra dago.

Ekosistema bere osotasunean da, beraz, transmisioaren xede taldea: zalego multzo zabala eta agente aktiboen nukleoa. Horiek sortzeko, harrobia hiru eremutan lantzen da.

Harrobia lantzeko hiru eremuak

  • Hezkuntza arautua: zaleen harrobi

Ikastetxeetan bertsolaritza klaseak emanez, betekizun hauxe du lan eremu honek: gizarte zabalak bertsolaritzaren berri izatea (oinarrizko ezagutza bat izatea) eta ahalik eta kopuru handiena zaletzea.

  •  Bertso eskolak: bertsolarien eta agente aktiboen harrobi

Zaleen artean, bertso munduan sartzeko irrika piztu zaienei erantzuten die lan eremu honek. Haurrak zein helduak izan daitezke bertso eskoletako partaide, eta bertsotan egiteko elkartzen dira. Transmisioaren zutabea bertso eskolak dira, bertso-eskoletatik irteten baitira bertsolariak eta agente aktiboak (antolatzaileak, gai-jartzaileak eta gainerakoak). Mugimenduaren nukleoa, indar birsortzailea duen giza taldea, bertso eskolek sortzen dute.

  • Jarduera osagarriak: zaleen, bertsolarien, agente aktiboen indargarri

Bultzada emateko ekintzak dira: hezkuntza arautuan zein bertso eskoletan egiten den lanari bultzada ematen dioten jarduera puntualak. Bertso saio, asteburu pasa, lehiaketa, ikastaro berezi eta gisakoez ari gara. Jarduera osagarrien bidez bete daitezkeen funtzioak, besteak beste, hauexek dira:

- Hezkuntza arautuan zaletu diren haurrak bertso-eskolara joateko motibatzea.

- Bertso eskolan bat-batean ikasi dutenak jendaurrean kantatzen trebatzea.

- Harremanak sustatzea, bertso mugimenduari gehiago lotuz.

- Bertsogintzan sakontzeko motibazioan eragitea.

Agenda

2019-01-20 Itziar Lagun-artekoa

Bertso poteoa eta bazkaria

2019-01-20 Irun Plaza librea

Sagardotegi denboraldiaren irekiera. Bertsolariak

2019-01-25 Astigarraga Lagun-artekoa

Herri Urratsen alde. Bertso-afaria

Agenda osoa

BDB gaur

2013-01-20 Mungia

Arkaitz Estiballes, Xabi Paya

X. Paya

Mungira heldu ta pintadagaz
lotu gara harriturik
gastua aldatu behar ei dala
argi dino beste barik
ta egia esan horrek ez dauka
Arkaitz arrazoi faltarik
ondo hezia dan gizartean
ez baitago deliturik. 

A. Estiballes

Aspaldi hontan krisiak gogor
jotzen gaitu ttiki-ttaka
ta poliziak ugari daude
hau sartu besteai saka
guardia zibilak ta nazionalak
edo Ertzaintza aparta
hamabi mila polizi daude
eta medikuak falta. 

X. Paya

Hartu dagigun horko kuartela
adibide baterako
nahiz ta ez diran euren zulotik
horrek erraz aterako
hortxe hainbeste dagoz sartuta
gertu esateko “Alto!”.
Leku ederra ez al da hori
ikastola baterako?

A. Estiballes

Hezkuntza eta osasunean
zenbat partxe ta adabaki!
Dirua zertan gastatu behar den
zeinek ote du erabaki?
Errektore bat ere hortxe dago
ta berak ondo badaki:
presupuestoa zenbat murriztu
dizute aurten Iñaki? 

X. Paya

Azken bertsoa ostera Arkaitz
kantauko dot horren kontra
Euskal Herria berez dalako
geuretzat gaur herri mota
baina penintsula osoa hartuta
desbardina da erronka:
han polizia asko behar dabe
korrupto asko dago ta.

A. Estiballes

Poliziaren alde hasi da
ministro baten antzeko
ikusi ezkero bizkar zabala
ia badauzka bi metro
gorputza dauka sendo-sendoa
ta jarreraz beti terko...
Xabi pentsatzen ote zabiltza
zeu’re polizi sartzeko?

X. Paya

Nahiz eta erraz emon neiken nik
maderorako nibela
ez jat gustatu ez on ez txarra
poliziaren papela.
Zer nabil hemen Espainiagaz?
Hau hanka-sartze itzela!
Ebrora bota kokodriloak
ta konpondu daitezela!

A. Estiballes

Dudarik gabe sartu zaitezke
Xabi lasai Ertzaintzara.
Frantsesa daki inglesa daki
gaztelania, euskara
ta alemana eta griegoa
ikasten dau beharbada
polizi izan nahi luke baina
inteligenteegia da. 

Dozena bat bertso berri A

Erreparatzekoa da Piarres Lafittek egindako Manex Etxamendiri buruzko liburuan zenbaterainoko ardura duen bertsoei dagozkien doinuak ipintzeko, eta berdin esan genezake Mattin, Xalbador eta Ifarraldeko bertsozaleetaz orokorrean. Izan ere P. Lafitte ez zen edozein izan euskal kulturan eta gure arloan ere lan asko egin zuen, besteak beste Mariya, Kantuz kanta liburu popularrak argitaratuaz.