Gipuzkoa

Bertsolaritzaren Transmisioa

Bertsolaritzaren “transmisioa” kontzeptuak zera adierazten du: belaunaldiz belaunaldi bertso jarduna geroratzea. Bertsolaritza gure ondorengoei transmititzea, katea eten gabe. Bizi-bizirik irauteak zaharberritzea eskatzen du: bertsolaritzaren ekosistema osoa birsortzea. Ziurtatzea gaur eta bihar ere ez direla faltako bertsolariak, ez saio antolatzaileak, gai-jartzaileak, bertso irakasleak, kazetariak, entzuleak. Beraz, bertsolaritzaren transmisioaz ari garela, mugimenduko agente guztien harrobiaz ari gara. Zer egin sor daitezen.

Bertsolaritzako agenteak

Hizkuntza gutxituak biziberritzeko xedez (transmisio lanean, beraz), hiztun komunitatearen barruan hiztun tipoak bereizi zituen J. M. Sánchez Carrión Txepetxek, bakoitzak betetzen duen funtzioa zein den argitzeko, eta sisteman nola eragin hobeto ulertzeko. Hala, komunitatearen bihotzean “hiztun osoak” kokatu zituen: hizkuntza egunerokoan erabiltzeaz gain kulturalki ere lantzen dutenak, hizkuntza garatuz eta espazio berrietara hedatuz.

Bertsolaritzara etorrita, mugimenduaren nukleoa, bihotza, bertsolariek osatzen dute, eta bertsolaritzan eragiten duten gainerako agente aktiboek (antolatzaileak, gai-jartzaileak, bertso irakasleak, kazetariak, ikertzaileak). Haiek dira bertsolaritzaren motorra, haiek elikatzen dute sistema, eta haietan dago mugimendua birsortzeko indarra.

Hiztun komunitatean bezalaxe, bertsolaritza mugimenduan ere agente guztiak dira beharrezkoak: bakoitzak bere funtzioa du, eta kontua ez da agente mota bataren ala bestearen aldeko hautua egitea. Alabaina, transmisioan egiten dugun lana ahalik eta eraginkorrena izan dadin, bertsolaritzan ere nahitaezkoa dugu agente bakoitzak betetzen duen lekuaz kontziente izatea, estrategiak ondo diseinatzeko. Parametro kuantitatiboez gain parametro kualitatiboak ere baliatzeaz ari gara. Bertsolariak eta agente aktiboak kopuruz gutxiago sortuko dira beti zaleak baino, baina kualitatiboki mugimenduari ematen diotenagatik, gutxiengo horretan ere inbertitu beharra dago.

Ekosistema bere osotasunean da, beraz, transmisioaren xede taldea: zalego multzo zabala eta agente aktiboen nukleoa. Horiek sortzeko, harrobia hiru eremutan lantzen da.

Harrobia lantzeko hiru eremuak

  • Hezkuntza arautua: zaleen harrobi

Ikastetxeetan bertsolaritza klaseak emanez, betekizun hauxe du lan eremu honek: gizarte zabalak bertsolaritzaren berri izatea (oinarrizko ezagutza bat izatea) eta ahalik eta kopuru handiena zaletzea.

  •  Bertso eskolak: bertsolarien eta agente aktiboen harrobi

Zaleen artean, bertso munduan sartzeko irrika piztu zaienei erantzuten die lan eremu honek. Haurrak zein helduak izan daitezke bertso eskoletako partaide, eta bertsotan egiteko elkartzen dira. Transmisioaren zutabea bertso eskolak dira, bertso-eskoletatik irteten baitira bertsolariak eta agente aktiboak (antolatzaileak, gai-jartzaileak eta gainerakoak). Mugimenduaren nukleoa, indar birsortzailea duen giza taldea, bertso eskolek sortzen dute.

  • Jarduera osagarriak: zaleen, bertsolarien, agente aktiboen indargarri

Bultzada emateko ekintzak dira: hezkuntza arautuan zein bertso eskoletan egiten den lanari bultzada ematen dioten jarduera puntualak. Bertso saio, asteburu pasa, lehiaketa, ikastaro berezi eta gisakoez ari gara. Jarduera osagarrien bidez bete daitezkeen funtzioak, besteak beste, hauexek dira:

- Hezkuntza arautuan zaletu diren haurrak bertso-eskolara joateko motibatzea.

- Bertso eskolan bat-batean ikasi dutenak jendaurrean kantatzen trebatzea.

- Harremanak sustatzea, bertso mugimenduari gehiago lotuz.

- Bertsogintzan sakontzeko motibazioan eragitea.

Agenda

2016-12-08 Errenteria Sariketa

XXIII. Xenpelar Saria. Finala

2016-12-09 Itziar Berezia

"Espuela nahi". Bertsoa, antzerkia eta umorea

2016-12-10 Irun Sariketa

Bertsotruk. Euskal Herriko Bertso Eskolen arteko desafioa: Motxian B.E. vs. Txingudiko B.E.

2016-12-13 Oiartzun Berezia

"Adin adin" proiektua. Bertso tailerra

Agenda osoa

BDB gaur

2013-12-07 Baigorri

Miren Amuriza, Andoni Egaña

A. Egaña

Hau momentu kaxkarra
hau une txepela!
Ezetz esan ez dit ba
uste ez bezela!
Badakizu nerea 
lotsa hutsa zela
ziur nago zurea 
mendekua dela. (bis)

M. Amuriza

Dantzan eraman gura
zintudan hemendik
baina ezezko pila
hartu nituen nik.
Gaur zaharra izateak
zaharra zarenetik       
ez du esan nahi errez
konforma naizenik. (bis)

A. Egaña

Falta nuen dizdira
dantzako brillua
ispiluan aurrean
ze ordu pilua!
Ensaiatu ta ezetz
hau da istilua!
Ia desgastatuta
daukat ispilua. (bis)

M. Amuriza

Entseatu ei dozu
errenditu nendin
gaur eskaintza bat egin
didazu desberdin
ta hurbildu zatzaizkit
balada batekin
nik gutxienez nahi dut
fandangoa egin. (bis)

A. Egaña

Ni fandangoan nahiko
txarra naiz praktikan
ez dut asko mugitzen
beso ez hankikan
hankak beti geldo ta
eskuak patrikan
orain mugitzen zaizkit
hortzak bakarrikan. (bis)

M. Amuriza

Hortzak dituzu lagun
oraindik dardarka
baina purua eskuan
ez duzu ez falta.
Nola altxaraziko
dizut bada hanka
lau salto egin orduko
itoko zara ta! (bis)

A. Egaña

Nere asmoen berri
baduzu azkenik
erle izanak jada
ez baitu eztenik
arnasa juxtu-juxtu
hartzen du Andonik
zure bular artean
ito nahi nuke nik. (bis)

M. Amuriza

Lehen botatzen zizkidan
makina bat ezten
ta orain hitz politok
ez ditut sinesten
nire bular artea
nola hain merke ez den
debalde dago eta
zuk segi amesten. (bis)

A. Egaña

Baina posible al da
ezetz esatea!
Esan zaidazu baietz
letra potentea:
azken dantza hontara
zurekin maitea
posible da benetan
azkena izatea. (bis)

M. Amuriza

Tira ba egingo dut
zugana eztanda
eta onartuko dut
Andoni demanda.
Agian hau guretzat
azken dantza izanda
badaezpada jarri
gaitezen etzanda. (bis)

A. Egaña

Garaia zen postura
zeuk aukeratzeko
nere beso ta gerri
ez minberatzeko
baina esazu argi
ni enteratzeko:
arriskurik ba al da
haurdun geratzeko? (bis)

M. Amuriza

Emakumeok dugu
arrisku gorena
gizonekin ibili
ezkero lehena.
Ni jada haurdun nago
esango dut dena
zu zara euki dudan
ume haundiena. (bis)

Nere maitea jeiki ta jeiki I

Bertso ezagun hauek doinu askotan kantatzen dira. Besteak beste: ENE MAITIA JAIKI TA JAIKI; GAU ILUNIAN IREKIKO RE; XARMAGARRIA JAIKI TA JAIKIà. Doinuak aurrera darrai maitaleen arteko elkarrizketan, Ez dizut irekiko gau ilunian aterikà. Juan Mari Areitiok ekarri zuen doinu hau bertso mundura.